Przejdź do treści
Zwiedzamy Ateny
Akropol i zabytki

Stadion Panatenajski: marmurowy stadion z igrzysk 1896 w Atenach

Redakcja Zwiedzamy Ateny5 min czytania
Stadion Panatenajski
Fot. Jakub Hałun, CC BY 4.0

Stadion Panatenajski w Atenach to obiekt zbudowany w całości z marmuru. Leży w dzielnicy Pangrati i od starożytności był miejscem zawodów sportowych, a w 1896 roku na nim otwarto nowoczesne igrzyska olimpijskie. Ten tekst pokazuje, co zobaczyć, jak zwiedzać obiekt, jak dojść na miejsce i czym jest bieg po jego bieżni.

Czym jest Stadion Panatenajski?

Stadion Panatenajski, znany też jako Kallimarmaro, to wielofunkcyjny stadion w Atenach. Leży w dzielnicy Pangrati, w dawnym naturalnym wąwozie między wzgórzami Agra i Ardittos, na południe od rzeki Ilissos. Stadion znajduje się na wschód od Ogrodu Narodowego i gmachu Zappeionu, a na zachód od dzielnicy mieszkaniowej Pangrati.

Jeszcze do lat pięćdziesiątych XX wieku rzeka Ilissos płynęła przed wejściem na obiekt. Dziś jej nurt biegnie pod aleją Vasileos Konstantinou. W pobliżu leżały sanktuarium Pankratesa i publiczne gimnazjum Kynosarges.

Wiele osób łączy wizytę na stadionie ze zwiedzaniem Akropolu, bo oba miejsca leżą w centralnej części miasta. Ten spacer zajmuje zwykle część dnia, jeśli chce się zobaczyć oba miejsca bez pośpiechu, a po drodze warto zajrzeć do Partenonu.

Najbardziej charakterystyczną cechą obiektu jest materiał. Stadion zbudowano w całości z marmuru, a jego trybuny i bieżnia wyglądają dziś tak, jak w czasach rzymskich. Wizyta na nim jest więc przede wszystkim spotkaniem z architekturą, a nie tylko z halą sportową.

Jeśli chcesz poczuć atmosferę dawnych igrzysk, warto wybrać trening olimpijski w Atenach i stanąć na bieżni, na której rywalizowali pierwsi olimpijczycy. (link partnerski)

Jak stadion wyglądał na przestrzeni dziejów?

Pierwszy tor wyścigowy stanął w tym miejscu w VI wieku przed Chrystusem. Odbywały się tu Igrzyska Panatenajskie, święto ku czci bogini Ateny, obchodzone co cztery lata. Tor nie miał trybun, a widzowie siedzieli na naturalnych zboczach wąwozu.

Około 330 roku przed Chrystusem ateński mąż stanu Likurg zbudował stadion z kamienia poros. Wokół toru ustawiono kamienne ławy. Obiekt przebudowano w marmurze około 144 roku naszej ery.

Okres Materiał Cecha
VI wiek p.n.e. ziemia tor bez miejsc siedzących
ok. 330 p.n.e. kamień poros kamienne ławy wokół toru
ok. 144 n.e. marmur pentelicki 50 000 miejsc

Po upowszechnieniu chrześcijaństwa w IV wieku obiekt w dużej mierze porzucono. Z czasem zarósł i został częściowo rozebrany, a jego marmury wykorzystano w innych budowlach.

Dlaczego Herodes Atticus przebudował stadion?

Herodes Atticus był ateńczykiem, który zrobił karierę w Rzymie i został senatorem. Jego przebudowa nadała stadionowi wygląd, który widać do dziś. Obiekt zbudowano z marmuru pentelickiego, z minimalną ilością betonu.

Marmurowe popiersie brodatego mężczyzny w udrapowanej szacie, na tle czerwonej ściany.
Marmurowe popiersie przedstawiające Heroda Attyka Fot. autor w Wikimedia Commons, CC BY 2.5

Stadion miał formę typowo grecką, ale skalę rzymską. Pojemność 50 000 miejsc była zbliżona do pojemności Stadionu Domicjana w Rzymie. Wcześniejsze stadiony z epoki klasycznej i hellenistycznej były mniejsze.

Na trybunach widnieją płaskorzeźby sów, które symbolizują Atenę. Marmurowy tron z pierwszego rzędu, z nogą w kształcie sowy, znajduje się w British Museum w Londynie. W Atenach odnaleziono dziesięć podobnych tronów.

Epokę rzymskiej Grecji, w której powstał obiekt, dobrze pokazuje tekst o łuku Hadriana.

Co działo się na stadionie w XX wieku?

Wykopaliska prowadzone w latach 1869 i 1870 przez architekta Ernsta Zillera odsłoniły obiekt. W 1870 i 1875 roku odbyły się tu Igrzyska Zappasa, wczesna próba odrodzenia igrzysk olimpijskich. Obejrzało je około 30 000 widzów.

Przed igrzyskami w 1896 roku stadion odnowiono według projektu Anastasiosa Metaxasa. Greckim mecenasem był Georgios Averoff, który sfinansował przebudowę. Jego posąg stoi przed obiektem do dziś, odsłonięty 5 kwietnia 1896 roku.

Na stadionie odbyły się ceremonie otwarcia i zamknięcia igrzysk w 1896 roku. Otwarcie przypadło na 6 kwietnia, a na trybunach zebrało się według szacunków około 60 000 widzów. Stadion był też areną lekkoatletyki, gimnastyki, podnoszenia ciężarów i zapasów.

W 1906 roku odbyły się tu Igrzyska Interkalowane. Pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku stadion służył koszykarzom klubu AEK. Finał europejskich rozgrywek w 1968 roku obejrzało około 70 000 osób na trybunach.

Jak zwiedzać stadion i co kupić na miejscu?

Właścicielem obiektu jest Hellenic Olympic Committee, czyli grecki Komitet Olimpijski. Stadion pozostaje więc w rękach instytucji sportowej, a nie miasta.

Bilety zwykle kupuje się przy wejściu lub online, ale szczegóły zależą od bieżącej oferty. Ceny biletu normalnego i ulgowego znajdziesz na oficjalnej stronie obiektu.

Informacje o audioprzewodniku podaje obsługa obiektu, więc ustal je przed wyjściem z domu. Dzięki temu nie trzeba będzie szukać tej informacji na miejscu.

Na zewnątrz, przed wejściem, stoi posąg Averoffa. Warto go zobaczyć, zanim wejdzie się na trybuny, bo stanowi część historii odnowienia obiektu w 1896 roku. Zwiedzanie zaczyna się więc od zewnątrz.

Czy można pobiegać po bieżni stadionu?

Bieżnia ma kształt litery U, a jej układ odtwarza wymiary obiektu z czasów Herodesa Atticusa. Przy odnowieniu w 1896 roku architekt zachował ten sam plan toru i trybun. Dzięki temu bieg po niej ma wyjątkowy klimat.

Tor z czasów Likurga miał około 204 metrów długości i 34 metry szerokości. Do dziś to on wyznacza skalę miejsca, więc przy planowaniu biegu dobrze mieć to w pamięci.

Zasady korzystania z bieżni ustala zarządca obiektu, więc przed planowaniem treningu trzeba je zweryfikować u niego. Zmieniają się one w zależności od wydarzeń i godzin pracy.

Bieg po torze łączy się często z wizytą na trybunach. Można wtedy zobaczyć, jak wyglądał stadion od strony widzów i zawodników.

Czy stadion ma związek z maratonem w Atenach?

Stadion jest metą corocznego Athens Classic Marathon. To jeden z najważniejszych punktów tego biegu, a meta na marmurowym torze robi duże wrażenie na uczestnikach.

Podczas Igrzysk Olimpijskich w 2004 roku maraton kobiet zakończył się na tym stadionie 22 sierpnia, a maraton mężczyzn 29 sierpnia. Ta sama meta zapisała się więc w historii dwóch różnych zawodów.

Termin i zapisy na bieg znajdziesz na oficjalnej stronie organizatora maratonu. Najlepiej ustalić to przed zaplanowaniem całego wyjazdu.

Osobny tekst o maratonie w Grecji opisuje miejsca związane z tym biegiem poza Atenami.

Jak dojść z Ogrodu Narodowego i z lotniska?

Z Ogrodu Narodowego i z Zappeionu stadion leży na wschód. Dojście pieszo to prosty odcinek przez zieleń śródmieścia, bez przesiadek.

W pobliżu stadionu znajduje się przystanek tramwajowy o nazwie Zappio. Przejazd tramwajem to wygodna alternatywa, jeśli nie chce się iść pieszo z centrum. Aktualne linie tramwajowe i rozkład znajdziesz na stronie przewoźnika.

Lotnisko Ateny Eleftherios Venizelos ma kod ATH i leży w Spacie, na wschód od centrum. Odległość z centrum wynosi około 20 kilometrów w linii prostej, a drogą około 30 kilometrów.

Z lotniska dojedziesz autobusem lotniskowym lub taksówką. Aktualne połączenia i bilety znajdziesz na oficjalnej stronie lotniska. Trasa do stadionu zależy od wybranego środka transportu.

Od czego zacząć planowanie wizyty?

Zacznij od daty. Jeśli zależy ci na biegu lub konkretnej imprezie, najpierw sprawdź termin i zapisy, bo od tego zależy reszta planu.

Potem ustal dojście. Stadion leży w pobliżu Ogrodu Narodowego, więc dobrze połączyć go z wycieczką po centrum.

Następnie sprawdź bilety i ewentualny audioprzewodnik. Te informacje zmieniają się i najlepiej zweryfikować je przed wyjazdem.

Na końcu zaplanuj czas. Zwiedzanie samego stadionu nie wymaga dużo czasu, więc można połączyć je z Akropolem lub innym punktem na trasie.

Krótko o tym, o co się pyta

Czy Stadion Panatenajski jest zbudowany z marmuru?
Tak, stadion w całości zbudowano z marmuru. Przebudowę w marmurze przeprowadził Herodes Atticus około 144 roku naszej ery.
Ile osób mieścił stadion?
W czasach Herodesa Atticusa stadion mieścił 50 000 widzów. Pojemność ta była zbliżona do Stadionu Domicjana w Rzymie.
Kto jest właścicielem stadionu?
Właścicielem jest Hellenic Olympic Committee, czyli grecki Komitet Olimpijski.
Czy na stadionie odbyły się igrzyska olimpijskie?
Tak, w 1896 roku stadion był miejscem ceremonii otwarcia i zamknięcia pierwszych nowożytnych igrzysk. W 2004 roku był też metą maratonu.
Jak dojść na stadion z Ogrodu Narodowego?
Stadion leży na wschód od Ogrodu Narodowego i Zappeionu. Dojście jest proste, a w pobliżu znajduje się przystanek tramwajowy Zappio.
Czy na stadionie można zobaczyć posąg Averoffa?
Tak, posąg stoi przed obiektem od odsłonięcia 5 kwietnia 1896 roku.
Obok tego tekstu

Przeczytaj też