Przejdź do treści
Zwiedzamy Ateny
Akropol i zabytki

Łuk Hadriana w Atenach: gdzie stoi i co zobaczyć przy nim

Redakcja Zwiedzamy Ateny5 min czytania
Łuk Hadriana w Atenach
Fot. A.Savin, CC BY-SA 3.0

Łuk Hadriana to marmurowa brama z 131 lub 132 roku, która stoi około 325 metrów na południowy wschód od Akropolu. Kiedyś przecinała drogę prowadzącą do świątyni Zeusa Olimpijskiego, a dziś łączy spacer po starym centrum z zabytkami po wschodniej stronie. Poniżej znajdziesz, co zobaczyć przy łuku, jak odczytać jego napisy i jak zaplanować wizytę.

Gdzie stoi łuk Hadriana w Atenach?

Łuk Hadriana stoi w centrum Aten, około 325 metrów na południowy wschód od Akropolu. Brama ma formę zbliżoną do rzymskiego łuku triumfalnego. Przecinała dawną drogę prowadzącą z centrum miasta do zespołu budowli po wschodniej stronie, w tym do świątyni Zeusa Olimpijskiego. Dziś góruje nad aleją Amalias.

Kamienny Łuk Hadriana w Atenach, za nim ulica z samochodami i wzgórze Akropolu w tle.
Łuk Hadriana w Atenach, w tle widoczne wzgórze Akropolu Fot. Joanbanjo, CC BY-SA 3.0

Łuk jest zwrócony w stronę pomnika Lizykratesa, oddalonego o 207 metrów na północny zachód wzdłuż ulicy Lizykratesa. Odległości od łuku do najważniejszych miejsc w okolicy:

Obiekt Odległość (m)
Akropol 325
Pomnik Lizykratesa 207
Mur Temistoklesa (brama) około 140
Mur otaczający Olimpiejon około 20

Z tej tabeli widać, że łuk leży najbliżej muru otaczającego Olimpiejon, a od Akropolu dzieli go krótki spacer.

Jeśli chcesz poznać cyfrowe dziedzictwo Hellady, warto kupić bilet wstępu z przewodnikiem do Świątyni Zeusa Olimpijskiego. (link partnerski)

Dlaczego łuk nie stoi na dawnym murze miejskim?

Przez długi czas uważano, że łuk wyznacza linię dawnego muru miejskiego i dzieli starą część Aten od nowej. Dalsze wykopaliska tę teorię obaliły. Brama muru Temistoklesa została odkryta około 140 metrów na wschód od łuku, co rozstrzygnęło sprawę.

Stuart i Revett, którzy w latach od 1751 do 1753 opisali łuk jako pierwsi i jedyni tak dokładnie, zauważyli, że łuk nie jest ustawiony w osi świątyni. Stoi jednak tylko około 20 metrów od muru otaczającego Olimpiejon. Późniejsze prace pokazały, że łuk jest zgodny z dawną drogą biegnącą mniej więcej wzdłuż dzisiejszej ulicy Lizykratesa.

Adams podważył też tezę o podziale miasta. Jego zdaniem łuk nie dzieli Aten na dwie części, tylko ogłasza, że całe miasto zostało odnowione przez cesarza.

Co mówią napisy na łuku?

Na belkowaniu dolnej kondygnacji są dwa napisy po grecku, po jednym na każdej stronie łuku. Napis od strony Akropolu można przetłumaczyć jako: „To są Ateny, dawne miasto Tezeusza”. Napis od strony Olimpiejonu brzmi: „To jest miasto Hadriana, a nie Tezeusza”.

Interpretacja napisów nie jest jednoznaczna. Jedni badacze widzą w nich podział na starą część miasta i nową część stworzoną przez Hadriana. Inni, jak Adams, czytają je jako ogłoszenie odnowienia całych Aten. Kouremenos zwraca uwagę, że Hadrian był ateńskim obywatelem już prawie dwadzieścia lat przed powstaniem łuku, więc napisy mogą go czcić raczej jako Ateńczyka.

Napisy są dziś w złym stanie. Zanieczyszczenie powietrza przebarwiło kamień i zatarło tekst, dlatego warto przed wizytą przeczytać ich treść i oglądać je z bliska.

Z czego zbudowano łuk i jak wygląda?

Cały łuk wykonano z pentelickiego marmuru z góry Pentelikon, leżącej 18,2 kilometra na północny wschód od budowli. Ten sam marmur użyto przy budowie Partenonu i wielu innych ateńskich gmachów. Kamienie łączono klamrami, bez cementu i zaprawy.

Wymiar Wartość (m)
Wysokość 18
Szerokość 13,5
Głębokość 2,3
Szerokość przejścia 6,5

Dolna kondygnacja ma jedno przejście, podparte pilastrami z kapitelami korynckimi. Górna kondygnacja ma trzy prostokątne otwory. Środkowy otwór flankują półkolumny i zwieńcza trójkątny szczyt. Według badaczy łuk nie miał na szczycie dużych rzeźb, ponieważ jego górna część nie została przygotowana do ich podparcia. Możliwe, że na dolnej kondygnacji stały posągi, ale nie ma na to pewnych dowodów.

Jak łuk Hadriana wiąże się ze świątynią Zeusa Olimpijskiego?

Budowę świątyni Zeusa Olimpijskiego zaczęto w VI wieku p.n.e. za rządów tyranów ateńskich, którzy chcieli postawić największą świątynię w starożytnym świecie. Projekt wstrzymano po obaleniu tyranii i świątynia przez wieki pozostała niedokończona. W 174 roku p.n.e. seleucydzki król Antiochos IV Epifanes wznowił prace, ale zmarł kilka lat później. W 86 roku p.n.e. Sulla wywiózł część kolumn do Rzymu.

Cesarz Hadrian odwiedził Ateny w latach 124 do 125 i rozpoczął wielki program budowlany, który obejmował ukończenie świątyni. Świątynię poświęcono w 132 roku, a Hadrian przyjął wtedy tytuł „Panhellenios”. Wewnątrz stała kolosalna złotokoścista statua Zeusa oraz posąg Hadriana.

Olimpiejon leży około 700 metrów na południe od placu Syntagma, czyli w ścisłym centrum miasta. Pierwotnie świątynia miała 104 kolumny, a łuk został postawiony w tym samym czasie, co zamknięcie kompleksu od strony wschodniej.

Co zostało z Olimpiejonu dziś?

Zachowało się 16 kolumn olbrzymiej świątyni, a 15 z nich nadal stoi. Każda ma 17,25 metra wysokości i około 1,70 metra średnicy w dolnej części. Szesnasta kolumna leży na ziemi po burzy z 1852 roku.

Świątynia ucierpiała już w 267 roku, gdy Herulowie splądrowali Ateny. Według badaczy nie została ponownie odbudowana. W V wieku całkowicie zniszczyło ją trzęsienie ziemi. W kolejnych stuleciach kamień wybierano do budowy domów i kościołów w mieście.

Stan z połowy XV wieku udokumentował Ciriaco de' Pizzicolli, który znalazł wtedy tylko 21 z pierwotnych 104 kolumn. Jedną kolumnę zniszczono w XVIII wieku, aby pozyskać marmur do tynku. Napis na zachowanej kolumnie z 1759 roku opisuje ten czyn.

Co stoi obok: Zappeion i stadion?

Najbliższym nowoczesnym sąsiadem Olimpiejonu jest Zappeion, pałac konferencyjny przy Ogrodach Narodowych. Parlament grecki przeznaczył pod budowę obiektu w 1869 roku około 80 000 metrów kwadratowych ziemi między Ogrodami Narodowymi a Olimpiejonem. Kamień węgielny położono w 1874 roku, a budynek otwarto w 1888 roku. Projektował go duński architekt Theophil Hansen.

Okrągły dziedziniec z białą kolumnadą, szachownicową posadzką i małą fontanną z kwiatami.
Zappeion w Atenach, wewnętrzny kolumnowy dziedziniec Fot. Jebulon, CC0

Zappeion był pierwszym budynkiem postawionym specjalnie pod wskrzeszone igrzyska olimpijskie. W 1896 roku pełnił funkcję głównej hali szermierczej, a w trakcie prac przygotowujących igrzyska odnowiono także stadion Panatenajski. Oba obiekty warto połączyć jednym spacerem z łukiem.

Jak zaplanować zwiedzanie łuku i Olimpiejonu?

Łuk i Olimpiejon zwiedza się swobodnie, a część obiektów w centrum obejmuje wspólny system biletowy. Przed wyjazdem sprawdź, czy warto kupić bilet łączony, cenę i listę obiektów w nim objętych znajdziesz na oficjalnej stronie obiektów w centrum Aten. Godziny otwarcia również zmieniają się z sezonu na sezon, dlatego aktualny rozkład dla Olimpiejonu i łuku Hadriana sprawdź na oficjalnej stronie tych obiektów.

Dojazd z centrum odbywa się komunikacją miejską albo taksówką. Zanim wyruszysz, sprawdź aktualne połączenia na oficjalnej stronie przewoźnika komunikacji miejskiej Aten. Jeśli zwiedzasz Akropol tego samego dnia, łuk i Olimpiejon zajmą najlepiej drugą połowę dnia, bo spacer między nimi jest krótki.

Od czego zacząć planowanie?

Plan wizyty w okolicy łuku można ułożyć w kilku krokach:

  • Najpierw sprawdź godziny otwarcia i zasady biletów łączonych na oficjalnej stronie zabytków.
  • Zaplanuj zwiedzanie Akropolu i Olimpiejonu w jednym dniu, bo oba miejsca leżą blisko siebie.
  • Przeczytaj napisy na łuku przed wizytą, aby wiedzieć, na co patrzysz.
  • Dodaj do trasy Zappeion i stadion Panatenajski, jeśli masz czas na spacer przez Ogrody Narodowe.
  • Wybierz dojazd komunikacją miejską albo taksówką i sprawdź go w oficjalnym serwisie przewoźnika przed wyjazdem.

Krótko o tym, o co się pyta

Czy łuk Hadriana stoi przy Akropolu?
Nie, leży około 325 metrów na południowy wschód od Akropolu. Oba miejsca łączy krótki spacer.
Czy łuk i Olimpiejon zwiedza się razem?
Tak. Łuk stoi przy dawnej drodze prowadzącej do kompleksu, a Olimpiejon leży za nim, więc oba miejsca tworzą jeden spacer.
Co znaczy napis na łuku?
Napis jest dwuznaczny. Może oznaczać podział na miasto Tezeusza i miasto Hadriana, albo ogłoszenie odnowienia całych Aten. Badacze nadal się spierają.
Ile kolumn zachowało się przy Olimpiejonie?
Zachowało się 16 kolumn, z czego 15 stoi. Pierwotnie świątynia miała 104 kolumny.
Czy łuk stał kiedyś na linii dawnego muru miejskiego?
Nie. Dawny mur Temistoklesa odkryto około 140 metrów na wschód od łuku, co obaliło tę teorię.
Obok tego tekstu

Przeczytaj też