Czym jest souvlaki?
Souvlaki to grecka potrawa z małych kawałków mięsa, czasem z dodatkiem warzyw, grillowanych na szpikulcu. Je się je zwykle prosto ze szpikulca, dopóki są gorące. Można je też podać w zwiniętej picie, z cytryną, sosami, pomidorem, cebulą i smażonymi ziemniakami. W Grecji i na Cyprze najczęściej używa się wieprzowiny. Mięso w kuchni greckiej to także drób, jagnięcina i koza, a wołowina jest rzadsza, bo klimat i teren sprzyjały hodowli kóz i owiec. Danie jest szybkim jedzeniem, a nie daniem na długi obiad. Jeśli planujesz wyjazd, zajrzyj też do tekstu o atrakcjach Aten, bo jedzenie dobrze łączy się ze zwiedzaniem centrum.
Souvlaki, gyros czy kalamaki, czym się różnią?
Te trzy słowa często mylą turystów, bo w Atenach znaczą co innego niż w reszcie Grecji. Poniżej najważniejsze różnice.

| Nazwa | Co to jest | Jak używa się jej w Atenach |
|---|---|---|
| Souvlaki | Grillowane mięso na szpikulcu | Potocznie także każda pita z mięsem |
| Kalamaki | Mięso na szpikulcu | To właściwe souvlaki |
| Gyros | Mięso pieczone na pionowym rożnie, cienko krojone | Słowo souvlaki bywa używane ogólnie także dla gyrosa |
Nazwa souvlaki pochodzi od greckiego słowa oznaczającego szpikulec. W północnej Grecji używa się jej powszechnie. W Atenach i na południu kraju częściej mówi się kalamaki, co znaczy mniej więcej „mała trzcina”. Dlatego w menu warto szukać obu nazw.
Skąd wzięło się souvlaki?
Gotowanie mięsa na rożnach i szpikulcach sięga epoki brązu. Na Santorini znaleziono kamienne podpórki do grillowania, używane przed wybuchem Thery w XVII wieku p.n.e. Mają pary wgłębień na szpikulce i rząd otworów w dnie, którymi doprowadzano powietrze do węgli. W Glie, Mykenach i Pylos odkryto prostokątne ceramiczne tace, które stały pod szpikulcami z mięsem. Homer w Iliadzie wspomina mięso pieczone na rożnie, a Arystofanes pisał o małych szpikulcach do pieczenia ptaków.
W Bizancjum w Konstantynopolu sprzedawano mięso pieczone na rożnie, podobne do dzisiejszego souvlaki. Francuski podróżnik Gustave Flaubert w 1850 roku widział Greków grillujących mięso na bambusowym patyku w Beocji. Dopiero po II wojnie światowej danie zaczęło być w Grecji powszechne. W latach 60. XX wieku szpikulce sprzedawano jako szybkie jedzenie, a sprzedawcy przyjechali z Beocji. Kuchnia grecka, z której wywodzi się to danie, łączy tradycje starożytne, bizantyjskie oraz wpływy ottomańskie i bliskowschodnie.
Gyros: skąd nazwa i jak powstał?
Gyros to inne danie niż souvlaki. Mięso układa się w stos w kształcie odwróconego stożka i nakłada na pionowy rożen. Obraca się on powoli przy źródle ciepła, a cienkie płatki z zewnątrz kroi się w miarę pieczenia. W Grecji i na Cyprze tradycyjnie robi się go z wieprzowiny, czasem z kurczaka. Przy ręcznym przygotowaniu mięso kroi się w cienkie, okrągłe plastry, przekłada tłuszczem i przyprawia kminkiem, oregano, tymiankiem i rozmarynem.
Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego obrót. Jest kalką tureckiego döner. Sposób pieczenia opracowano w Bursie w Imperium Osmańskim w XIX wieku. Po wymianie ludności między Grecją a Turcją, w latach 1922 do 1923, Grecy z Azji Mniejszej przywieźli ten wariant do Grecji. Gyros podaje się w lekko grillowanej picie z pomidorem, cebulą, smażonymi ziemniakami i tzatziki. W Salonikach samo mięso z rożna to gyros, a kanapka z nim nazywa się sandwich.
Gyros był już popularnym szybkim jedzeniem w Atenach, a także w Chicago i Nowym Jorku, około 1970 roku.
Jakie są warianty souvlaki?
Danie ma kilka form, które różnią się dodatkami i sposobem podania.
- Souvlaki merida: pełny talerz z mięsem, frytkami, warzywami, sosem i pociętą pitą.
- Souvlaki pita: mięso w grillowanej picie z pomidorem, cebulą, tzatziki i frytkami z boku.
- Wersja z kurczakiem: w niektórych regionach tzatziki i cebulę zastępuje się żółtym sosem musztardowym i sałatą.
- Korfu: do souvlaki dodaje się czerwony sos pomidorowy, nazywany po prostu „czerwonym sosem”.
- Cypr: używa się dużej pity z kieszonką. Mięso, tradycyjnie jagnięce lub wieprzowe, jest tu krojone w nieco większe kawałki. Do tego sałatka z pomidora, ogórka i białej kapusty.
W północnej Grecji do gyrosa czasem podaje się ketchup albo musztardę zamiast tzatziki. Wiele zależy więc od tego, gdzie jesz. Sama nazwa też zmienia znaczenie zależnie od regionu.
Gdzie w Atenach zjeść souvlaki?
Najwięcej miejsc z jedzeniem na ulicy znajdziesz w centralnej części miasta, bo tam są też najważniejsze zabytki i muzea. W okolicach Monastiraki jest wiele małych barów souvlaki z pitą i szpikulcami, a to dobra baza na spacer po centrum.
Dzielnice Pláka i Thissio warto odwiedzić po drodze. Zostały odnowione przy okazji igrzysk olimpijskich w 2004 roku. Greckie tawerny i estiatoria są w kraju bardzo rozpowszechnione. Podają domowe jedzenie w przystępnych cenach, zarówno mieszkańcom, jak i turystom. Pszenny chleb jest w Grecji wszechobecny, a w połączeniu z oliwą i cytryną tworzy podstawę wielu dań. Więcej o tym, gdzie zjeść, znajdziesz w tekście o jedzeniu w Atenach.
Ile kosztuje souvlaki w Atenach?
Cena zależy od tego, czy zjesz pitę do ręki, czy pełny talerz. Pita jest najtańszą formą dania i zwykle ją kupuje się na szybko. Talerz merida to więcej jedzenia, bo zawiera frytki, warzywa, sos i pitę pociętą na ćwiartki.
- Pita z souvlaki: aktualną cenę pity z souvlaki w centrum Aten najlepiej sprawdzić w menu wybranego lokalu lub na jego oficjalnej stronie.
- Talerz souvlaki merida: cenę podaje karta dań w wybranym lokalu, a jeśli karty nie ma pod ręką, najlepiej zapytać w kasie lub u obsługi.
Ceny zmieniają się często, więc przed wyjściem sprawdź je na miejscu, w menu lokalu. Porównuj zawsze tę samą formę dania, bo pita i talerz to różne porcje.
Co jest na talerzu i jak jeść souvlaki?
Souvlaki je się zwykle ręką, prosto ze szpikulca, dopóki jest gorące. W pitce najczęściej znajdziesz pomidor i cebulę, a obok smażone ziemniaki. Często dodaje się też cytrynę i sosy.
Dodatki, które zobaczysz w menu:
- cytryna, która podkreśla smak mięsa,
- tzatziki, czyli sos z jogurtu,
- pomidor i cebula pokrojone w plastry,
- smażone ziemniaki jako dodatek lub wewnątrz pity,
- ostre marynowane papryczki, popularne na Cyprze.
Jogurt i oliwki należą w kuchni greckiej do częstych składników, więc w wielu lokalach zobaczysz je w różnych formach. Jeśli wolisz smak bez tzatziki, poproś o pitę bez sosu. Więcej o historii miasta i jego zabytkach znajdziesz w tekście o ciekawostkach o Atenach.
Od czego zacząć planowanie?
Najpierw zdecyduj, czego szukasz: pity do ręki, pełnego talerza czy gyrosa z rożna. Od tego zależy, gdzie będziesz jeść i ile wydasz. Potem wybierz dzielnicę. W centrum są zabytki i wiele małych miejsc z jedzeniem, a w pobliżu Pláki i Thissio łatwo połączyć obiad ze spacerem. Na południe od centrum leżą plaże, do których dojedziesz komunikacją publiczną, więc jeśli łączysz jedzenie z kąpielą, warto to uwzględnić w planie.
Przy planowaniu pamiętaj o kilku rzeczach:
- Godziny otwarcia wybranej tawerny warto sprawdzić na jej oficjalnej stronie lub w mediach społecznościowych, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu.
- zapytaj w menu o nazwy kalamaki i souvlaki, bo mogą się różnić,
- przy gyrosie sprawdź, czy dostaniesz wariant z wieprzowiną, kurczakiem czy wołowiną.
Dzięki temu nie zamówisz czegoś innego, niż się spodziewasz.
